CHIBAI...
Monday, September 27, 2010
Saturday, September 18, 2010
KASHAMA TE UNAU ( Music Video).
AMAZING gRACE ( Abandoned Babies Home)
AMAZING GRACE
(Abandoned Babies Home)
Bungmual Colony, Churachandpur, Manipur.
MOTTO: “HOPE FOR THE HOPELESS”
THEME “… Let me not see the death of the child…”- (Gen. 21:16)
“Whoever receives one little child like this in my name receives me”- (Mt. 18:3)
Story of M. Kamminthang, Founder and Director of Amazing Grace Baby Home for Abandoned babies:
My father died when I was a small boy, leaving me to experience all the agony, bitterness, loneliness and helplessness of what a common orphan had to undergo. Having tasted a life of misery and despair and the sound and smell of it still lingered within me, I was compelled to stand for the cause of the unconcerned, neglected, destitute and the hurting unwanted children. “When my father and mother forsake me, then the LORD will take care of me” (Palsm 27:10) has been the source of my inspiration throughout my life.
God blessed me with a like-minded wife Ms. Ningngaihkim as my help mate on 15th January, 1997. God blessed us with two sons and a daughter, who all share the same burden, that’s a miracle! Like Joshua, I want to serve God with my family. Like Caleb we decided to claim mountains.
I am a product of the orphanage ‘Gilgal Children Home’ in Manipur, founded and directed by Rev. C.V. John. His life and ministry to me and my family strengthened us spiritually, emotionally and even in physical needs. Under his loving care I was able to complete my B.A & B.Th degrees.
The Lord has miraculously saved me four times. Once from drowning, once from electrocution, once from serious accident in a football game and once from ‘ jaw Camel which swallow over all my head! Above all, He saved my soul. Who am I Lord, that you are so mindful about me? Surely He has a plan for me.
I was brought up in a good Christian atmosphere in Gilgal Children Home where I discovered Christ and accepted Him as my personal savior and Lord through the passage,“Without the shedding of blood there is no forgiveness of sin.” Heb. 9:22. I obeyed the Lord in water baptism in 15th July, 1987. Hence forth I know I am saved. Since the day I received Christ, a burning desire to serve the Lord had been always within me. Accordingly, I went to Trivandrum Bible College for Theological training .I have been engaged in serving the Lord about ten years among students and orphans. Unfortunately I turned back to this worldly pleasure by doing business which I was successful within a short span of time. But it pleased the Lord to draw me back by letting me lend up in bankruptcy, shame and despair. It is from here that I turnned back to God and surrendered my all to Him for His glory and praise. Amazing Grace is the result of my rededication.
About Amazing Grace:
It’s the fruit of much prayer and waiting; a faith ministry and nondenominational, found on 25th May, 2009 for Abandoned Babies. By this, we mean to reach them out; expressing our love, care and concern. AG is probably the result of what God spoke to me through a mustard seed in 1992,“Though you’re the smallest seed…..became the greatest among the herbs and the birds of the air come and nest in its branches”- (Matthew 13:31). It’s our greatest honor to be the father of a fatherless. Like Caleb, “Give me this mountain” we dare to claim the hardest job yet the most pleasing job as well. It’s perplexing the way God leads us in the midst of trials, temptations, mockery and hatred. “For I was hungry and you gave me something to eat; I was thirsty and you gave me drink; I was a stranger and you invited me in” (Mathews 25:35).
Our Mission:
AG will strive to fulfill both the Great Commission and the Great Commandment; revealing Christ in words and deeds. To serve, nurture and care for the most outcast and life risky children and to offer them the bread of life- Jesus Christ.
Our Vision:
To run an extra mile for Jesus by bringing the abandoned and under-privileged children up to the status of self-reliant, self-dependent and trustworthy people in the society through proper guidance in physical, spiritual, mental and emotional stability with the hope that some day they will become a useful vessels for the Lord.
Our Conviction:
It’s through the abandoned babies we meet Jesus in His most distressing disguises; who in the form of man born in a stable, stranger in His own land, rejected by his own people. So AG is a response to what Christ said, “Whoever receives this little child like this in my name receives me.”
Get involved:
You can get in a big or small ways to make a difference. You can rescue abandoned babies; clothe them, feed them and educate them through AG. Each person you helped has aunique story but in each one resounds the same theme; life changing hope. Every child’s face is different, but the look of joy on all of them is unmistakable. You are helping write these stories everyday. We need you to come forward with us an extra mile for Jesus.
YOU, we can be the hands and feet of Jesus to those who need compassion!
PRAY, and then let God guide you as to what He would have you do!
LET’S give what they deserve; for they have the right to be heard.
SHOULD WE not respond compassionately or watch them die in …….. Nay, God forbid.
Kevin, Kamin, Kimi, Carol and John.
CHRISTOPHER M. KAMLALVEN GUITE
Date of birth: 21st November, 2009 .
Received at Amazing Grace Home for Abandoned Babies: 21st November, 2009 .
Brief Story: He came from a broken family. Has one brother , 3 years old. Before his birth his parent got divorce. Mother doesn’t like him and his father doesn’t want to claim either as he is a drug addict. We were informed through phone to get the baby at the hospital. I went to hospital and inform them that I cannot take the baby. But both the parents came to my home and signed papers disowning this precious baby boy. My wife and I were so moved in our hearts. We took this precious boy to our ‘ Amazing Grace Home ”, though there is no promise of support from any source.
EMMANUEL (Boy)
EMMANUEL M. SUANMUANSANG GUITE
Date of birth: 7th July, 2009 .
Datee of admission to ‘ Amazing Grace Home ’: 21st July, 2009 .
Brief story: He came from a poor and broken family in a small village. His mother ran away after delivery leaving him at the hospital along with two of her companions! There was no one to care or claim. So her companions sold this precious boy to someone When the news reached the ear of his grandfather, he took the child. But this aged man could not take care or provide for this baby. He submitted to us this child through a pastor. We accepted this child, though we have no funds to take care, trusting that God will show us a sponsor for him. By faith we look forward to see him as a missionary for God.
GRACE (Girl)
GRACE SAWMNUNHOIH
Date of birth 3rd September, 2009.
Date of admitted to AG: 3rd September, 2009.
Brief story: No track of parents. The mother contacted us through phone informing us she has abandoned her baby in a particular place. On reaching the location, the mother had already disappeared leaving a letter left beside the baby, “The father of my baby is unwilling to accept me and the baby. My parents too don’t want the baby. You can claim the baby. As for me I consider my baby is dead”. My wife and I wept bitterly at this sight of the abandoned baby. We did not have any resource to feed or look after the child. But we took the child and decided to raise the child to be a great woman for the Lord. We are asking the Lord to give us a sponsor for this beautiful baby with big eyes.
Tuesday, January 5, 2010
TUAI LEH PATIL ( Homosexuality)

" Hmeichhia angin mipa i pawl tur ani lo va, thil tenawm a ni; intih bawlhhlawhna turin ran reng reng i pawl tur a ni lo." ( Lev.18:22-23)Eng Vanga lo awm chiah nge ?
A lo awm chhan chiah hi hriatfiah a har hle. Thenkhat chu mi pangngai niin bul an tan a. Mahse, mahni nawmsak duh luatna avanga Pathian helsanin hetiang tuai/patil nunah hian an tlu lut ta a ni. thenkhat erawh chuan an naupan deuh lai atang tawhin 'danglam' nia inhriatna an nei tawh a. Engemaw hun atang chuan chu danglam bik nia an inhriatna chuan tuai/patil nia inngaihna a pe ta a ni awm e. Thenkhat ve thung chu an thlahtute atanga inrochun emaw, a nih loh leh an naupan tet laia taksa, rilru leh hurna lam thila tihduhdah leh nghaisak emaw, naupan tet lai mak taka mipat hmeichhiatna lama tawn hriat engemaw tal nei an ni fo bawk; chutiang thil danglam deuh tawng miah lo chu hmuh tur an vang hle.
A enga pawh chu ni ta se sual chu sual ani tho tho. Kan vai hian sualna engemaw tak, tluk awlsam bik riauna chu kan nei theuh. Thlahtute atangin emaw, kan sei lenna boruak atangte pawhin ani mai thei. Mahse thlemna chu do zo lova suala kan tluk chuan a mawh chu mahni mimal theuhin kan phur tho si a ni.
Engtin Nge Kan Tih Ang ?.
Hetiang kawnga kawng dik lo zawh chhungkhat kan nei emaw, chutiang mi chu kan lo ni emaw a nih pawhin Pathianah damna a awm tih hriat a tha. Mite nuihzat leh Pathian thu kalha nun hi sim a ngai a ni. An chhungte pawhin naupan tet atanga chutiang anga awm dawn a an lan chuan uluk bik taka enkawl an ngai tih hriat tur a ni a. Mipa a nih chuan mipa nih dan, tih dan leh nunphung hrilh a, enkawl a fuih tur a ni. Tawngkam tha lo- " I nu si" emaw " i tuai si" emaw tih miah loh tur. Hmeichhia pawh chu a lo pa viau a nih pawhin hmeichhe dik tak anga enkawl a ngai tihna a ni mai. Chung zawng zawng bakah Pathian hnena nasa taka tawngtaina nen, dawhthei taka enkawl tur an ni.
Heng mite hi a nihna takah chuan Setana thangkam, dawtah an awk a ni : Dawt an hriat fo thin chu :-
'(1) Homosexuality hi nihphung pangngai ani a, hrisel lohna a awm lo' tih hi. He thu hi Pathianin mipa leh hmeichhia a siam thu nen a khaikhin chuan a pangngai lo tawp tih chu a hriat mai. Hriselna atana pawi lo anga an sawi pawh hi dawt ani. Hetianga inhmangte hian mi pangngai aiin mipat hmeichhiatna atanga kaichhawn theih natna chi hrang hrang : AIDS telin an kai awlsam zawk. The International Journal of Epidemiology- in a tarlan dan chuan hetianga inhmang thinte hi an dam tur pangngai aia kum 8-10 velin an dam rei lo zawk. Tuna hetianga inhmang mek kum 20 bawr vel ho hian an sim loh chuan an kum 65-na an thlen a rinawm loh thu a sawi bawk.
Zaithiam lar tak Queen-a an zaitupa Freddy Mercury kha mawngkawhur a ni a. AIDS avangin 24th Nov, 1991-ah khan kum 45 mi chauh niin Kensington, London- ah a boral a nih kha. Elton John pawh hi mawngkawhur bawk a nih kan hre awm e. A kawppui ( a pasal..?) David Furnish nen khan Dec,25 ah an innei a nih kha ( Chu mi avangin Pathianin zahthlak taka hur phalin a hawisan a; an hmeichhiate meuh pawhin an awmdan pianpui chu dan lo anga awm turin an intidanglam si a, mipa pawhin hmeichhe hman dan pangngai bansan a hurin an in it a, mipa leh mipa tha lo takin an inti a, an sual man hmuh tur chu anmahniah an hmu a- Rom.26,27).
(2). " Khatiang kha i nihphung/ pian dan a nih avangin i inthlak danglam thei tawh lo " tih dawt thu hi an dawng fo thin. Pathian tanpuina in an inthlak danglam thei a, chutiang nun atanga kir leh a nun kawng pangngai zawh an awm fo a ni. Amaherawhchu, nasa tak a tanpui erawh an ngai thung.
(3) Naupang thenkhat chu an thian ten " I tuai" emaw " Patil a nih saw" tia nuihzatin fiamthu thawh nan an hmang fo thin. Chutiang chu ni tak taka inngaihna an thlenpui thei a; chumi kawngah chuan an kal phah thei bawk.
(4) Hmeichhe tleirawl rual awmkhawmna leh an rualpui mipa emaw lak atang khung bo/ dah bo emaw, Hostel-a an awmin emaw hmeichhe thenkhatin an thiante mipa anga cheibawl lui a, ngaizawng lui tlat an awm hian kha hmeichhia kha rei lote ah mipa rilru ang pu in a awm thuai fo bawk thin. Hmeichhe thenkhat mipa ngaizawng duh miah lo, an hmeichhiatpui ngaizawng lui tlat thin te hian an hmeichhiatpuite mipa anga awm turin an hruai bo thin.
Hetiang nunphung tha lova lut tawh tam tak ten an inchhirzia an sawi fo va, bul tan that leh an chakzia an sawi thin. He sal tanna atanga chhuah duh tak tak te chuan ," Mi tichaktuah chuan engkim ka ti thei, ( Phil 4:13) tia Pathian rinchhana theihtawp chhuah a beih tur a ni. Tun laiin Homosexuality hi khaw thlang ram thenkhat chuan an pawm tan mek a. Chung mite chu mipa leh mipa emaw, hmeichhia leh hmeichhia ve ve pawh nise sawrkar dan ang thlapin an inneih theihna dan an siam thluah ta mai. Mahse hei hian Pathian Dan a kalh tlat thung a. Inneihna hi mihring siam chawp leh hmuhchhuah a ni lova, Pathian siam a ni. " Nunna chi neiin, pumkhatah a sian lovem ni?. Engah nge pumkhata a siam ? Chi thlah, Pathian ngaihsak a zawng a ni" ( Zak. 2:1). Homosexual inneite hian chi an thlah thei lo.
Wednesday, December 30, 2009
TIHDAMNA HIM LOTE (Alternaive medicines &therapies) Sources: Channel of Faith.




Mizoram Kristiante hian tihdamna hi kan ngai pawimawhin kan uar em em a.

1. AYURVEDIC DAMDAWI
A tobul : 'Ayurveda' tih hi Sanskrit tawng atanga lak a ni a, ' ayur' chu nunna tihna., 'veda' chu hriatna/thiamna tihna a ni. Tichuan Ayurveda chu , 'nunna atana khawvel finna/thiamna' ( the science of life) tihna a nih chu. Ayurveda thiamna hi milem pathian thiltihtheihna thuthlung panga-ah innghatin an sawi. Heng thil -5-ah hian thilnung leh thil nung lo zawng zawngte bul lo intan niin an ngai bawk. Chung thil 5 te chu :- akasha ( ethwer/ thau lam chi), vayu ( air/ boruak), teja ( fire/mei), apa ( water/tui), prithvi ( earth/lei) te an ni.
Dr.CJ Joseph chuan," Ayurveda hmanga damlo enkawlna dante chu Vedic zirtirna hrang hrang atanga dinchhuah a ni a, tual to damdawi leh Yoga hmanga inenkawlna ani," a ti.The facts on Holistic Health ang the New Age Medicine, Can you trust your Doctor? John Ankerberg & John Weldon 1992-ah chuan hetyiang hian a inziak :-" Ayourvedic damdawite hi taksa leh nunna tihdamna atana Hindu sakhaw ngaihdana siam a ni . Hindu sakhuana leh milem biaknaa innghat anih avangin New Age sakhaw dana tidamtute ( Therapist) a hip zual bawk. Ayurvedic damdawite hi Hindu pathiante inpuanna atanga siamchhuah an nih bakah Hindu sakhaw serh leh sang hmanga taksa, rilru leh thlarau tihdamna a kawk ber, tiin.
Ayurvedic hmanga damlo enkawlnaah hian khawvel thiamna pangngai atanga mihring taksa bung hrang hrang zirnate hi hmang lovin Hindu sakhuana atanga thlarau taksa bung hrang hrangte an kawhtir zawk. A chhan chu Hinduism ngaihdan chuan lei taksa hi mihring chhia leh tha hriatna atanga lo piang chhuak niin an ngai a, chuvangin Hinduism damdawi chu medicine of conciousness a ni. Tichuan, Ayurvedic damdawiin a tum ber chu ,'Hindu sakhuana behchhana thlarau, rilru leh taksa tihdam' a ni.
Dr Halpern-a chuan ' Health, Harmony and Peace of Mind through Ayurveda' ah chuan " Ayurveda-a hriselna famkim tih awmzia chu Svastha a ni, chu chu 'mahni in pathianna leh hriatchianna pumhlum atanga damna' tihna" niin a sawi. Veda lehkhabute hi pali :- Rig veda, Sama veda, Yajur veda leh Athar veda te an ni a. Ayurveda hi Athar veda peng pakhat a ni bawk.Hetah hian Ayurveda hmanga damlo enkawlna atana hman thinte :- mantra ( hla/ thu chham sawi nawn sawi nawn a, rilru sawr bing nana hman), herb ( thinghnah damdawi) leh potions ( dawi hmanga siam damna tui) chungchangte pawh tam tak a inziak nghe nghe a ni.
2. YOGA :
Yoga tih awmzia chu 'inzawm' 'nghawngkawl bat dun' tihna ani ber a. Hindu sakhaw zirtirna peng pakhat, mihring thlarauvin an pathian (brahman) a zawm theihna tura thlarau lam hmanrua atana an hman thin a ni. Yoga in a tum chu yoga titu thlarau kha Hindu pathian Brahman nen a inzawm tir a, pumkhat a siam a ni.Yoga in a tum ber chu rilru tih ruah vek a, taksa ti che lova pawn lam thil reng reng ngaihtuah lova hahdam thei ang bera taksa dah a, Brahman han pawh tur ani a, chu chuan taksa damna te a thlen thei niin an ring.Mahse, a nihna takah chuan Yoga titu khan a rilru ngaihtuahna a dah ruah vek avangin, hei tak hi ramhuaiten remchangah hmangin an luhchilh ta thin a ni. Hetah hian ramhuaiten experience chi hrang hrang an neih tir thin a, a then chuan Astral Projection ( taksa che sawn si lova thlarau chhuahtira hmun danga thil va tih theihna) te an nei thei hian a ni.
Yoga intanna tak hi hriat hleih theih a ni lova. Thenkhat chuan kum 5000 vel lai liam tawh a Indus-Saraswati Civilization hun lai a lo awm tawh niin an ngai. Hindu sakhaw lehkhabu hlui ber Rg Veda-ah yoga hi a lo lang tawh a. Tin, an sakhaw lehkhabu pakhat Bhagavad Gita pawhin chipchiar takin a tarlang bawk. 'Yoga Sutra' ziaktu Patanjali chu awmze neia yoga zirtirna chhep chhuak tu hmasa bera ngaih a niin Father of Yoga an ti nghe nghe a. Tunlaia yoga tih dan hrang hrang pawh hi he Yoga Sutras zulzuia kal vek hi a ni. Chuvangin, yoga chu eng yoga pawh nise Hindu sakhaw laimu zirtirna nen a inzawm tlat a ni tih a hriat a, " Hinduism tel lovin Yoga a awm thei lo va, Yoga tel lovin Hinduism a awm thei bawk hek lo" an ti. Chuvangin Yoga sawimawitu chuan Hinduism a sawi mawi tihna a ni.
Yoga hi hlawm lian deuh deuh pali-ah an then a, chungte chu :-
(1) Karma Yoga ( thil tha tia pathian hnen thlen theihna ),
(2) Bhakti Yoga (Inpumpekna-a pathian hnen thlen theihna),
(3) Jnana Yoga ( hriatna hmanga pathian hnen thlen theihna),
(4) Raja Yoga ( ngaihtuah bingna hmanga pathian hnen thlen theihna), te an ni.
Heng bakah hian a tesep a la awm teuh a. Chung zinga thenkhatte chu :-(a) Hatha Yoga- taksa insawizawina ang lek a an sawi thin te , (b) Kundalini Yoga - damdawi lam hmanga taksa leh rilru tihdamna anga an sawi te,(c) Tandra Yoga- damdawi thiamna atanga hmuhchhuah anga an sawi, mi lian ber ten a an hman thin te hi an ni. Sapramah chuan Hatha yoga a lar hle a, chu chu taksa sawizawina lam a ni. Kundalini yoga leh Tandra yoga te hi damdawi ( taksa leh rilru damna) atan an hmang lar a, Tantdra yoga phei hi chu a hlauhawm lehzual a, sex a inrawlh nasat bakah Tandra yoga thuk taka tihna ah chuan mihringa inthawina te a tel thei hial a ni. Hindu sakhaw biak nana an hman lar deuhte chu Karma yoga, Bhakti yoga, Jnana yoga leh Raja yoga te hi an ni.
ENGVANGIN NGE MITEN YOGA AN FAK MAWI THIN ?
Yoga hi mite hriatah science angin a inlar a, lehkhabu dawrah te hriselna leh taksa sawizawina ang chi in a lehkhabute zawrh a ni a, hei vang hian mi tam takin damdawi tel lova dam naah an ngai a ni. Mahse an hriat loh thil pawi tak chu yoga chuan tum pakhat a nei a, chu chu ramhuai nena inzawmna neih a ni. a tawpah chuan thihna a ni a.
Yoga position lar tak pakhat chu rul (Cobra) anga taksa dah ani a. Yoga position hrang hrangte hian Ni pathian ( sun god, chu chu Bible-a Baal tih kha) chibai a buk a ni. Tun hma chuan zing ni chhuah tirh ah ni chhuak lam hawiin an practise thin. Yoga position lar tak pakhat leh chu asanas a ni a, thawk lak dan hi yoga ah chuan an ngai pawimawh hle, chu chu Pranayama an ti. Asanas position in an awm ang a, pranayama hmangin thawk an la dawn a ni. Asanas leh pranayama tangkawp chuan taksaah prana thawk luh dan an zirir a, chu chu zirlaite hriatah chuan vital energy/vital force an ti. Mahse yoga thuk taka i zuk luhchilh chuan prana hi thlarau a ni tih i hmuchhuak ang. Chu thlarau chu Thlarau Thianghlim ni lovin ramhuai thlarau a ni.
3. UNANI :
Unani damdawi leh enkawlna dan hi a bul takah chuan Greek philosophy atanga lo intan ani a. He ngaihdanah hi chuan " Taksa hi thil bul pali- earth(lei), Air (boruak), water (tui) leh Fire( mei) in a siam a ni,". Heng thil bul palite hian nihna pali an nei leh a- a vawt, a sa, a ro, leh a hnawngte an ni. Heng thil bul pali nihna theuh te hi kawng hrang hrang theuh an inkawp khan til thar dang nihna pali an lo ni ta a, chungte chu:- hot wet, hot dry, cold wet, cold dry te a lo insiam ta a ni. Chumi zulzui bawk chuan taksa hian thil tui pali a nei a, chungte chu :- Blood(thisen), Phlegm ( tuihnang), Yellow Bile ( mit eng) leh Black Bile ( mit dum) te a ni a, heng atangte hian taksa hian chakna a la thin," an ti.
An ngaihdan chuan taksa hriselnate hi he thil tuihnang pali leh taksa chaknate a pangngaia an awm leh intluk tawk chiaha an awm khan mi a hrisel a, mahse chu intluk tawkna chu a lo chhiat emaw, tihbuaia a lo awm in 'Natna' a lo awm thin a ni an ti. Chu thil intluk lote intluka awmtir chu Unani tihdamna innghahna a ni. Unani damdawi than chhohna tur hian hun inang hrang hrang a paltlang a, Greek period, Arabi-Persian period, Spanish period leh Indian Era te a ni. India Independence hnuah phei chuan Unani Research Centre hrang hrang dinin Ayurvedic damdawi te, Siddha leh Yoga te, Homeopathy te ang thovin Indian System of Medicine-ah telh a ni ta a ni.
NATUROPATHY :
Naturopathy hi nature leh Hindu sakhaw hmanga tihdamna a ni. Hindu sakhua leh nunphung ziahna bu Vedas-ah vawi tam tak Naturopathy hi tarlan a nih avangin Hindu sakhaw rinna hmanga tihdamnate zinga mi a ni.
Naturopathy thurinte :-
1. Natna zawng zawng lo chhuahna leh a enkawl dan hi an inang vek a. Mahni inhriatchianna (self realization) hmanga tihdamna a ni.
2. Natna hrik hi natna lo awmna chhan ni lovin taksa chak lo atang khan natna hrik a lo piang chhuak zawk a. Natna lo awm chhan chu natna hrik ni lovin taksa chak lo leh taksa enkawl dan dik loh vang a ni.
3. Natna khirh tak hi kan hmelma ni lovin kan thian a ni zawk a, natna benvawn hi natna khirh ( acute disease) enkawl dan dik loh vang a lo piang chhuak mai a ni.
4. Naturopathy ah chuan a natna ni lovin damlo rilru leh taksa kha an enkawl thin. Taksa rilru leh thlarau a rual a enkawl vek tur ani.
Naturopathy chu natna enkawl mai piah lamah Holistic Medical Care ( hei hi sakhuana hmanga damna a bikin Hinduism a kawk) hmanga damna a ni.Naturopathy hian natna hrik ni lovin a tuartu mihring taksa rilru leh thlarau leh sakhuana tang kawp a enkawl chu a tum a ni.
4. SIDDHA :
Microsoft Encarta Dictionary tarlan dan chuan Siddha chu Hindu mi thianghlim enna/finna ( enlightenment) changtu tihna a ni a. Siddha awmzia chu thawhchhuah emaw hlawhtlinna a ni. Siddha chu South India lamah a lar thung a. a nihna takah chuan Siddha chu Ayurveda leh chemistry lak pawlh atanga siam a ni. Siddha hi Hindu ten an hmang ber a, an ngaihdan chuan Hindu pathian Shiva chu Siddha damdawi puang chhuaktu niin , Shiva chuan Parvati hnenah a hlan chhawng a, Parvati chuan Nandi hnenah, Nandi chuan Deva hnenah, Deva chuan Hindu puithiam rual 'Siddhars' ho hnenah a ziritr chhawng leh ta a ni. Tichuan, siddha hmanga tihdamna damdawi chu siddhars puithiam rual 18 ten uluk takin an siam ta niin an sawi.
5. HOMEOPATHY :
Homeopathy tih hi Greek tawng atanga lak a ni a, Homois chu 'in ang' pathos chu ,tuarna/natna' tihna a ni. homeopathy tih awmzia chu ' natna vei damlo chu damdawi dose tlemte ( chu damdawi chu dam pangngaiin a ei a, chu natna ang siam thei) hmanga enkawlna a ni. He treatment hi ' Similia Similibus Curantur' an ti a, a awmzia chu likes are cured by likes - 'natna thlentu leh tihdamna ang khat' tihna a ni awm e.
Homeopathy thurin bulpui hi BC 450 vel lai tawh khan Greece ramah Hippocrates-a hun laia hman a ni tawh nghe nghe. Tun laia homeopathy kalphung erawh hi chu kum zabi 19-na lai vela German Doctor Samuel Hahnemann ( 1755-1843) hmuh leh chin chhuah a ni.
Homeopathy treatment chu hengahte hian a innghat :-
(1) Law of Similar (2) Law of Single remedy (3) Law of Minimum dose.
Rilru leh ngaihtuahna tihdamna atana homeopathy an hman dan :
Hei hi homeopathy kalphung danglamna leh damdawi pangngai a an lohna tak ani. Eng natna pawh ni se, a natna lai chauh atana damdawi chawh lovin, a damlo rilru, ngaihtuahna ang zelin damdawi an pe thin. Chumi awmzia chu - mi parukin Hepatitis vei ta se, hepatitis damdawi in ang pe lovin, a natna tuartu rilru leh ngaihtuahna ang zawk in homeopathic damdawi chi hrang theuh an chawh mai thin.( Pathways to Alternative Medicine, E.G Barlett).
Homeopathic treatment atan Vital force hi enge ?.
Dr. Hahnemann-a hmuh dan chuan mihring taksaah hian chakna chi khat ( vital force) a awm a, chu vital force chu thilnung engah pawh awm theiin a kal tlang thei niin a sawi a.Eng natna emaw taksa ah a lo awmin chu vital force chu a lo buai ta a, chu awmdan dik lo siamtha tur chuan homeopathic treatment hi an hmang ta thin a, he vital force hian chakna a chan hunah damlo chu a lo dam mai dawn niin a ngai.
Tunlai khawthlang lama Krista dodalna sakhaw betute hman lar em em- tihdamna thenkhat:- Chiropratic, Kinesiology, Bach Flower Remedies, ah te hian Homeopathic kalphung hi an hmang nasa hle. George Vithoulkas-a ziak,' Homeopathy, Medicine for the New Man," ah chuan homeopathy thil tum bulpui ber chu mihring ngaihtuahna sang tak ( high conciousness) hmanga mihring thlarau leh thlarau khawvel inpawhtir hi a ni. hei hian mihring ngaihtuahna leh thilsiam thuk taka inpawh ( inlaichin) tih entir hi a tum a ni a, chu chu New Age sakhaw tum bulpui ber niin a sawi. Tichuan Homeopathy tihdamna leh New Age sakhua chu thuk takah inlaichinin tum thuhmun an ni a. Vital force/ Life energy thiltihtheihna chi khat, Thlarau Thianghlim a mi ni lo chu mihringah seng luh a, roreltir chu an tum ber a ni.
Sunday, November 15, 2009
MAHNI INTIHLUM MIZORAMAH AH TAM (News Item)

FG&CC chhinchhiah danin heng mahni intihlum te hi chhungkaw pangngai taka khawsa mi 25, chhungkaw kehchhia 16,Kohhram mi ni lem lo 17 leh a dang 3 an awm a. Heng mi 61 zinga 23 te chu nupui pasal nei tawh an ni. Hnathawh nei lo 42, zirlai 8 leh hnathawh nei 11 an ni.
" Mahni intihlum zingah hian Kohhran-a inhmang tak chhungkua leh anmahni pawh inhmang tak 4 an awm a, chhungkaw kehchhia hi nupui pasal inthenna nghawng a ni ber," tiin Rev.Zothansanga, FG&CC Director chuan a sawi. Heng mi 60 chuang lai intihhlum chhan an zirnaah hian ruihtheih thil kaihhnawih a sang fal hle a, mi 24 zet awmin a dangte chu nupa kar thu vanga ngaih 9, inngaihzawnnna thil vangin 7,damlohna vang 3, nu leh pa te nena inkar thu chhiat avanga intihlum 3, nun beidawng 1 leh chhan hriat loh 11 an awm bawk. Chhan hrang hrang vanga mahni intihlum zingah hian zu leh ruihtheih thil kaihhnawih a tel tlangpui.
Mahni intihhlum hi Kohhran mi zawnga chhutnaah chuan Presbyterian mi leh sa an tam ber a, mi 35 an ni a. Baptist 3, UPC 9, Salvation Army 7, pawl chhuak 3, Roman Catholic, IKK,LIKBK leh Sabbath mi leh sa 1 theuh an ni. Mahni intihlum naupang ber chu kum 17 mi pahnih an ni a. Mipa leh hmeichhia niin a upa ber chu putar, kum 91-a upa a ni. Intihhlum chhanah hian khama zuangthla mi 1 tih loh chu inawkhlum deuh vek nia hriat an ni.
Kum 21 leh 30 inkarah mahni intihlum hi an tam ber niin FG&CC zirchianna chuan a tarlang a, 23 lai an awm. Zirchianna neih hnu-ah kum 21 leh 30 inkar, mahni intihlum hi mipa leh hmeichhia 1 ve ve in an pun belh tawh a. Chu nen chuan 25 an ni a, mipa 23 leh hmeichhia 2 an ni.
Kum 31 leh 50 inkar mahni intihlum mi 19 awmin mipa 19 an ni a, hemi huamchhungah hian hmeichhia mahni intihlum an awm lo. Kum 15 leh 20 inkar mahni intihlum 13 aawmin, mipa 10 leh hmeichhia 3 an ni a, hmeichhia pakhat mahni intihlum report an dawn belh nen mi 14 an ni.
Kum 31 leh 50 inkarah mipa 19 mahni intihlum an awm a, hmeichhia an awm lo thung. Kum 50 chunglam mahni intihlum mipa leh hmeichhia 2 ve ve (4) an awm a. Kum zat hriat loh mipa leh hmeichhia 2 ve ve (4) an awm bawk a ni.
Friday, November 13, 2009
SLUM AREA AT AIZAWL ( News Item : Source.The Zozam weekly

Slum Area 73 hi a vaia a zau zawng chu 57.895 Sq. Km ni a, hetah hian chhungkaw 13,423 awmah mihring 66,618 an awm a, heng zingah hian Below Poverty Line (BPL) chhungkua 4,447 awmin a mihring zawngchuan mi 22,069 an awm thung a ni.
Kum 2001 chhiarpui-ah khan Mizoramah Slum Population an awm lova, Census of India-ah pawh thehluh a ni lo.Khami chhiarpuiah khan Mizoramah mihring 8,88,573 an awm a, thingtlangah mi 4,47,567 awmin khawpui 4,41,006 an awm thung a ni.He statistics tlawh chhan hian Aizawl khawpuia Slum-a cheng mihring hi khawpuia cheng mihring atanga chhutin 15% vel lai an ni pha tihna a ni.
Urban Developtment & Poverty Alleviation Department chuan khawpui danga Slum Area an tih ang tak tak chu Aizawl ah leh Mizoramah awm loh thu an sawi a. North East-ah pawh hetiang area awmloh na State hi a awm nual bawk.Chu chu central sorkar pawhin an hria tih an sawi. Hetih rual hian National Slum Developtment Programme hnuaiah,heng mirethei te tana hmasawnna leh ruahmanna hi kalpui a ngaih avangin,khawpui rethei zual deuh te hmasawnna turin hmalak a nih thu an sawi bawk.
Economics and Statistics Department hotute hnen atanga thu dawn danin kum 2006 khan Aizawl huam chhungah hmun 73 chu slum area-ah puan a lo ni tawh a,heng hmunah hian In 12,392 an awm a ni.He survey atan hian ngawrh takin Statistics department hian hna an thawk a, Mizoramah chuan phai lam anga Slum Area mumal a awm ve loh avangin rethei deuh chhungkua leh veng a in luh thelh zung a, chu chuan hna thawh a ti harsa hle niin Statistics Department chuan an sawi a, he an survey hi UD & PA tih tir an nih angin an hnenah an la submit leh dawn a ni.
UD & PA Director C. Liantluanga hnen atanga thu dawn danin Survey hi sorkar laipui Ministry of Housing & Urban Alleviation hnuaia National Building Organisation ruahmanna a ni a, Slum area survey chu Information Ministry in Aizawla slum area dinhmun chiang zawk a hriat duh avang leh sorkar laipui atanga Slum Area Development hnuai a tanpuina lo kal tur te dik taka hman a ni theih nana survey hi neih a ni tur thu a sawi.
Thursday, November 12, 2009
HINDUISM IN MIZORAM.( Contribution of articles)

INDEPENDENT HMA LAM :
Kum zabi 19-na laihawl vel, British hovin an awp lai pawh khan Kristiante hmalakna ep let ni chung si, Hindu teh ngun si lo, inhawng tak chung si a hmalakna hmuh tur a awm tawh a. Chung zing a langsar zual deuhte chu Arya Samaj te, Brahmo Samaj te, Rama Krishna Mission te hi ann ni. Kum 1882 vel khan Bankim Chandra Chatterjee-an Hindu Nationalism thawng tho zawngin boruak a nei a.Tun anga sakhaw dang biate ngaimawh deuh rana hmalak bul in tanna hi kum 1906 Vinayak Damodar Savarkar-a (1883-1966) hova hmalakna kha ani. Ani hi 'Hindutva' tih tawngkam chhertu pawh a ni nghe nghe.
Kum 1922-ah Hindu Mahasabha a lo piang a. Keshav Baliram Hedgewar (1889-1940) chuan Hindutva chu rawn chhawm nung leh in kum 1925 khan pawl pakhat, Rastriya Swayam Sevak(RSS) an tih hi a rawn din ta a ni. A din chhan ber chu sakhaw zalenna (secularism) awn tur zawnga thlemna lo kal lo do let tura thalaite buatsaih a, pi leh pute chena an lo vawn tawh Hindu sakhua leh zirtirna vawn nun ani. Kum engemawti chhung chu RSS te hi kar tin an inhmu khawm ziah a, nipuiah camp an nei thin. Chung hunah chuan hnam thil te, sakhaw thil a rilru puthmang tur te an in zirtir uluk hle thin a, hmelma laka inven dan tur chenin an infah uluk hle awm e.
INDEPENDENT HNU LAM:
Kum 1947-ah India ram chuan British awpna lak ata zalenna a lo nei ta a. Hetia mahnia ro inrel ram a nih takah hian sakhaw tin zalenna ram nih leh nih lovah duh dan a kai rual lo hle a. Indian National Congress chhungkua ah pawh 'Hindu traditionalist' leh 'liberal secularist' tiin lian takin a khi phuk a ni.RSS ho an kal vung tial tial a, kum 1948 khan Mahatma Gandhi thah a ni a. Sawrkar lamin a thattu kha RSS nen a inzawmna neia an hriat avangin RSS pawh an duh duh a chet an phalsak ta lova; mahse 1949 atang erawh chuan 'cultur thil' chauh va hma la tawh turin tihzalen an ni leh ta a ni.Tichuan politics lama a inhnamhnawih theih tak lovah chuan RSS bul tum in kum 1951 khan political party pakhat, Jan Sangh a lo piang ta a. Kum 1980 khan Bharatiya Janata Party (BJP) tia thlak a lo ni leh ta a. 1989 hnu lamah phei chuan BJP hi a lar ta hle a ni.BJP lo lar chak chhoh chhan hi Hindu te harh tharna rah chhuah a ni a, Hindu activist ten Hindu sakhua leh politic an suihzawm vang a ni thei ang. Hetiang boruak karah hian Hindutva movement chu a rawn sosang hle a. Mi chi hrang hrang lehkhathiam rual te, thu thar lakhawmtute, dan hre mite, scientists, professors, sumdawng leh sawrkar pisa-a hna hnuaihnung ber thawk thlengin Hindutva hian mi thlawp a hlawh hle ani.
HINDUTVA TUIPUITE INTHLUNKHAWM DAN:
Hindutva chu kan hriat angin ideology emaw, movement emaw a ni a, tuipuitu pawl hrang hrang sawmli chuang an awm a; chungho chu Sangh Parivar ( Family of the Order) tih an ni a. Heng pawl hrang hrangte hi fel takin an inthlung khawm a ni.RSS hian pa chan changin Hindutva tuipuite thlung khawmtu ber ani. Vishwa Hindu Parishad(VHP) hi hmun hrang hranga Hindu te inzawm khawmna a ni a; Bajrang Dal hi a tul apiang thawktu, kutke ber a ni.Zirlaiho zingah pawh pawl lar tak pakhat Akhil Bhartya Vidyarthi Parishad (ABVP) an tih pawh an awm bawk a; chutiang zelin Trade Union leh pawl hrang hrnagah pawh Hindutva hian thuk takin kua a hreuh a ni.
Hindu sakhaw sawi ropuina leh sawi vulna a nasa chho zel a. India ram pawh a ropui thei ang ber a sawi a ni. Isua Krista ngei pawh Himalaya tlang pangah ni tam tak rawn khawsa ve in, Hindu puithiam Sadhu te leh Sanyasi-te hnen atanga finna zirchhuak anga sawi te pawh a ni tan mek a. Lehkhabu pakhat 'Krishna leh Krista khaikhinna' chu Aizawl veng pakhatah hmuh a ni nghe nghe in literature lamah pawh kan ram (Mizoram) an rawn thleng a ni.
(MIZORAM CHHUNGAH ENGTIN NGE HMA AN LAK ? by: Mafaka).
Hindu ho hian Mizoram pawn lam atangin Kristiante hi min bei nasa em em a.Kum 1997 vela Bru leh Mizo inkar a buaina awm pawh kha Hindu pawl thenkhat sulhnu niin a lang nghe nghe a ni. Mizorama a Kristiante hi Bru te tana hmelma anga tar langin Hindu chu anmahni hmangaihtu leh duhsaktu, sakhaw thilah pawh an bulpui zawk anga an lantir tlat avangin Bru te pawhin Hindu sakhua bia angah an lo inngai ta hial a ni.Mizorama Kristiante chu anmahni (Bru) chawk buaitu ang ah min ngai ta hial a nih chu.
Bru National Union hminga Prime Minister hena April 29,1998-a Memorandum an thehluh ah phei chuan Mizorama Kristianten an temple te tihchhiatsak a, an hmeichhiate khawih chhia a, anmahni te pawh that ang hialin min sawi a ni.Hetiang buaina kan ram (Mizoram) chhung a a lo thlenna hi Hindu pawl thenkhat hmalakna vang a ni tih hi a chiang hle a ni.
Mizorama Kristianten hnamdang zinga rawng kan bawl hian 'Indirect Evangelism' hmangin rawng kan bawl ang hian Hindu pawhin Mizoramah hian 'Indirect Evangelism' kal hmang ang tho in an sakhua chu an rawn thehdarh mek a. 750 A.D atang khan South India lamah chuan an puithiam Sankarya Chaya chuan hma a ala nasa em em a. Tun hma lam a Buddhist hmun ni thin Assam te chu Hindu lalna ramah an rawn let ta a, Nepa ram Buddist hmunpuite pawh chu Hindu lalna ramah an rawn hneh ta zel a. Hun a lo kal zel a, kan Missionary te rawngbawlna hmun 'Barak Area' te pawh Ram Krishna Mission hmangin Hindu hmunah an siam ta zel a ni. Ka thianpa in Serampur-a B.D a zir lai a thil thleng ti hian min hrilh a,"Calcutta ah Ram Krishna Museum kan tlawh a, chuta duty pakhat chuan Mizoram a cheng kan ni tih a hriat hnu chuan Ram Krishna Mission hnuaiah Mizo zirlai engemaw zat an neih thu min hrilh a, mak ka ti khawp mai," tiin.
Kum 2004 khan Bawngvah khua-a Presbyterian Pastor pakhat chuan, Assam Rifle ho in mizo thlai 20 rual chu lehkha ziritr turin Ram Krishna Mission hnuaiah an la niin a sawi a. Chung thalai te chuan an nu leh pa an kalsan a. An awmna hmunah chuan tawngtai, inkhawm,Bible chhiar a theih lohva, Hinduism hlir an zir niin an sawi a. Chutiang chu a nih avangin an zinga tlangval pakhat chu a rawn haw leh a ni awm e.
Mizoramah hian a rukin hma an la mek zel a. Tunah hian Mandir pawh 30 chuang an nei tawh niin an sawi a, Temple erawh chu an la nei lo a ni awm e. 2005 December khan Vanapa Hall-ah Yoga chungchang sawihona ' Meditation Workshop' neih tujmin hma an la a,rokhawlhna avangin an thulh leh a, March 2006 khan he worshop hi an nei ta chauh a ni. He workshop huaihawttu te hi Brahma Kumaris, tuna Tuikhuahtlang a inbun mekte khi an ni.
Hman deuh khan ka thianpa in, "Hindu Sam bu ' Bhagavad Gita( Song of God) pawh tuten emaw an letling mek a nia aw " tiin min hrilh a. Chumi hnu reilote ah an lehlin thu chanchinbu ah kan hmu ta mai reng a( Evening Post. dt-?). Heti hian a inziak a:-
Hindu Pathian hla Mizo tawngin.
( Song of God, Bhagavad Gita -ah hian hla 700 vel a awm. The Gita tia koh Hindu lehkhabu hi Hindu thuziak zinga hlu ber pawl niin khawvelin classical philosophical lehkhabu a neih hlut ber zingah a tel nghe nghe, he hla dahkhawmna bu hi kum 5-2 BC vel a phuahkhawm a ni)
Aizawl :"Hindu sakhaw thuziak zinga a pawimawh ber tia an sawi ngam hial Bhagavad Gita ( Song of God) lehkhabu chu Mizo tawnga lehlin a ni a, he lehkhabu lehlin hi Mizote zingah nei an awm nual niin Zozam weekly chanchinbu chuan a ziak.Gita Mizo tawng hi phek 209-a chhah a ni a, a kawm khawng niin copy 1000 chhuta ni. A kawm khawng phek 209-a chhah chu Rs 20 man lek a ni thung. tiin kartin chanchinbu chuan a ziak.Hindu Pathian biakna lehkhabu pawimawh leh khawvela alehkhabu pawimawh ber pawl tia sawi thin Gita lettu hi Ramthanga Khawlhring a ni a. Heritage Foundation ( Guwahati) chhuah niin kum 2007-a chhuah niin a bu- ah hian a inziak.
He Hindu rinna lehkhabu pawimawh Mizo tawnga lehlin thuhmahruaiah hian a letlingtu chuan " He lehkhabu-a thute hi lei leh van innghahna, chatuan minung thuchhuakte an nih avangin, a neitu chatuan minung hnenah lawm takin ka hlan e," tiin a ziak nghe nghe.
Nunna Lalhnam mi leh sa ten he lehkhabuah hian thuhma an ziak nual a, thuhma ziak zawng zawngte hi Nunna Lalhnam mi leh sate vek an nih thu kartin chanchinbu chuan a tarlang bawk. " Lalpa (Khuavang) chu Lal a nih anga a inpuannate chunga a ropuina chu lang zel se. Hnam tinte a siam anga mahni nih dan theuhva a kohna hretute malsawmin awm rawh se..." tiin B.Lalthlengliana Vice Chairman, Nunna Lal hnam ( Saron Veng) chuan thuhma-ah hian a ziak.
" Gita bu hi uluk takin ka chhiar a, hnam damna tling thu hluin a khat ni berin a lang," tiin H.Chawngpianga, Lalpuithiam, Nunna Lal Hnam pawhin malsawmna a ziak nghe nghe.Hindu pawl hrang hrangtew hian India hmarchhak State tinah hian thawhpui (pawl/kohhran) 34 an nei tling niin Zozam weekly chuan a ziak a. Chung an thawhpuite chu - Nunna Lal Hnam ( Mizo hnam sakhua- Nunna Lalchhungkua) Shavei srael; Mizo kohhran, Bnei Israel leh Lal chhungkua unity ten an nih thu thudawnna hian a tarlang bawk.
"Heng Mizo rama an thawpuite thu ken ber hi a chunga kan sawi tak ang hiaan hmanlai kan pi pute sakhua leh pathian ( khuanu, Pu Vana etc) biak leh hi a ni.Langsar takin Isua Krista leh Bible an sawichhe bawrh bawrh fo a, an thuziakah pawh Kristian sakhua an bei viau a ni" tiin thudawnna hian a tarlang " "
MIZO RAMAH HINDUISM A HLAUAWM EM ?
Mizoram hi tunhma ang em chuan hnufual tawh lo mahila, a rama cheng, a bik takin Aizawl veng kilkhawr deuh leh thingtlang hmun thenkhat a mite chu ei leh bar zawnna kawngah pawh harsa tak tak kan la ni mek a. Heng harsatna hian Hindu a inleh duhna khawp a hring theiin a lang. Kum 2003 khan ' Chhanchhuahna khawpui' ah rawngbawlin ka kal tawh a. Chutah chuan an khaw zatve vel mihring chu Presbyterian Kohhranah an awm tawh a, a zatve dang chu ' Nunna Lalchhungkua' an la ni. An zingah Pathian thu ka sawi a, kar khat lai kan cham nghe nghe. Isua, Bible, Tawngtaite an tih duh tawh loh avangin an ngaihtuahawm hle a. An retheihna chhuanlama hmangin Mizorama Political party thenkhat pawh an dawr nasa hle. Retheihna khura an tluk luh avang leh Isua pawh an duh tawh loh avangin hetianga Hindu-a an inpe pawh hi an tan chuan thil tihawm tak a ni mai thei.
Hindu pa pasal a nei Mizo hmeichhia harsatna tawk pawh kan kawm fo ta mai. a tam zawk hi chu' retheih peihloh vang' an ni fur . India Policy pawimawh tak 'Look East Policy' implement a nih hunah hnamdang lo lut ta ruih ruih se, nupui pasal atan Hindu tlangval nei duh Mizo zingah an tam ang em?, tunah pawh kohhran leh pawl ang pawh a Hindu a inlet, sum leh pai leh ther hlo duh vang an awm mek a ni si a. Hindu pawl hrang thenkhat Arya Samaj te, Brahmo Samaj te leh Ram Krisahna Mission te hian zirna, medical leh sawrkar chakna an hmang thiam si a, Mizoram hi engtin nge an rawh beih dawn chhut a tul khawp mai.AYUSH te pawh Mizoramah Sawrkar Department pakhat hnuaiah a lo awm ta a. Kan tunhnu zel atan, Kristian zirtirna daltu a ni thei ang em le?. AYUSH chanchin chiang zawkin kan la rawn tarlang leh ang.
A tawp ber ah chuan , " Kan Ram ( Mizoram) Krista kan pe, Kan rilru pawh kan hlan;
Friday, November 6, 2009
RINNA THILTIH LEH RINGTU THILTIH (extracted from the book of 'Rinna thiltihtheihna(The Power of Faith)' By.C.Lalfakzual(Mafaka).

Vawi khat chu Korea rama thalai rualte hi an hlimin Thlarau Thianghlim pawlna an dawng nasa em em a, chuvang chuan anmahni phurna avangin thil tha leh dik nia lang, Bible-a inziak ngei hmang chuan tih an tum ta a. An haw kawngah chuan lui pakhat hi lawng a kal kai ngai a awm a, tihian an ngaihtuah ta a," Petera pawh kha tui chungah ke in a kal thei a, keini pawh Lal Isua neitu kan nih avangin tui chunga kan kal ve theih lohna chhan tur a awm lo ve," tiin tui chunga kal ngei inring chuan lawng atang chuan tuiah chuan an zuang thla ta a. Vanduai thlak takin tuiah chuan an tla hlum ta vek mai a ni. Heng thalai rualte hian rinna awmzia an hrefiah lova, Logos hmangin an ring a, tui chungah chuan an kal thei lo va, an vanduai phah ta a ni.
Hebrai 12:1b-ah chuan kan rinna siamtu leh tifamkimtu chu Isua a ni tih kan hmu.Chuvangin,Pathian hian ring thei turin rinna min rawn pe phawt a, chu mi hmang chuan kan ring ve ta ani ( Hriattirtu chu thlarau a ni.1.John 5:7). Rom 10:17 ah chuan, " Chutichuan, rinna chu hriatna avangin a lo awm thin a.Tin, hriatna chu Krista thu vangin a lo awm" tih kan hmu bawk a ni.Ring thei tur a rinna min pek hi khawvel thil leh Setana hnen atang ni lovin Pathian hnen atangin kan thinlungah a lo awm hmasa thin a ni ( Rom.10:8b). Chu rinna min pek avang chuan keinin ring chungin kan kal a, thil hmuh lohte hriatfiahna leh thil beisei te awm ngei a hriatna chu a takin a lo thleng thin.Petera tui chunga a kal theihna chhan chu ring thei tura rinna petu Lal Isuan,"Lo kal ve ta che" ti a hriattirna a pek vang a ni.
Ringtu thiltih lan chhuah dan kawng hrang hrang a awm thei ang a,chutiang chu Korean thalaite kan sawi ang mai khan a ni fo thin. Entirna:- Ramhuai hnawh chhuah theihna te,tihdamna etc. te hi Bible-in ringtute rawngbawlna tur a sawi a nih laiin mi zawng zawngin ramhuai an hnawt chhuak vek lo va, damlo te pawh an dam vek kher lo va, a chhan chu Pathian thu awmsa (Logos) hmanga an tih thin vang a ni.
Kan ramah hian kohhran angte leh pawl, mimal ang pawhin rawngbawl hna kan thawk nasa em em a, kan hahin kan insengso nasa em em bawk thin. Kan tihdan tam tak hi chu ringtu thiltih(Logos) hmangin niin a lang fo thin a. Chutiang kan thiltih thin chu mihring atanga chhuak rinna niin a hriat a. Programme kan siam hmasaa Pathianin rawn nemnghet mai turah kan ngai mai thin a ni.
Vawi khat chu rawngbawltu thahnemngai takte hian hmun pakhatah mi awm tha duhlote awmkhawm thinna hmunah counselling leh a tul dan ang zela rawngbawl tura chhuah an tum a, an chhuah hma chuan, "Ngun takin ngaihtuah hmasa phawt teh u, Pathianin chulai hmuna kal tur chuan a tir che u tih in chiang em,?" tiin thurawn ka pe a.Anni chuan," An awmdan atang pawhin an mamawh ngawih ngawih tih a hriat sa reng a, Pathian hriatrtirna hranpa dawn a ngai lo ve," tia min chhang chungin phur takin an kal ta a. A hnu a ka hriat leh dan chuan an va kalna a mite khan an lo ngaisang lo em em a, an duh ang a hun an va hman theih loh mai bakah an kal hma ai khan an beidawng haw hial zawk a ni.
Tirhkohte 19:11-16 ah khan Pathianin Paula kutin thil mak tam tak a tihtir a, a inhrukna puan te, fenthuah te damloten dam nan an hmang a, ramhuaite pawh an chhuak thin a.Chutiang thil an hmuh chuan Skeva fate chuan ramhuai pai an hmu a, Lal Isua hmingin hnawhchhuah an tum ve ringawt a, mahse ramhuai chuan chhuahsan a hnekin anmahni chu sawisain a timualpho ta hial zawk a ni.
Rinna thiltih (Rhrema) erawh chu Pathian thu awmsa kha a tak in mihringah Pathianin a tak a a thlen theihna tura a hriattir thin hi a ni.Mihring chu a hmanrua-ah tangin a titu (thawktu) erawh chu Pathian a ni thung.Mosian Tuipui Sen a vuak chah lai khan 'Tiang' hmangtu chu Mosia (mihring) a ni ngei mai a, mahse Tuipui Sen tichattu chu Pathian a ni thung a ni.Engatinge Mosia'n Tuipui Sen kha a vuak ngawt chu le? kan tih chuan Lalpa thupek (Rhrema) a dawn vang a ni a, chu chu 'rinna thiltih' chu a ni. Rinna hi leilung dan ( nature law) ah a innghat lo. Abrahama te nupa in an tar tawh hnua fa an nei tr, Petera tui chung a kal te, Elija'n mitthi a kaihthawh te, Mosian Tuipui Sen a vuak chahte hi leilung dan a thil awm thei lo a ni.
Pathian thu 'Logos' leh 'Rhrema' then hran lohna hian rinna thiltih hi min hriatfiah tir lo thei fo a ni.Bethesda Dil kha a awmna hmun a la ngai reng a, a tui pawh a danglam chuang lo tih vangin va inchiah ve ta ngawt ila kandam kher lovang, tui a fawn lai chauh va inchiahte tan damna a ni.
Rinna, Pathian hnen atanga lo thleng, Pathian thu (Rhrema) Petera hnen a lo thleng chuan tui chunga kal thei turin rinna a pe a ni. " Rinna chu hriatna avangin a lo awm," tih hi ngun taka chhut a ngai a. He hriatna hi benga hriatna (hearing) nmiin mi thenkhatin an ngai thin. Chutiang chu lo ni ta se, Job'an "Beng a hriatna mai zawngin ka hre tawh chia..."tia a sawi hma hian rinna a nei tawh tihna a ni ngei ang a, sim tur pawh a nei lovang. Mahse, " vut leh vaivuta thu in ka sim ta e," a tih hian benga hriatna vang a ni lo tih a hriat theih a ni.
Pathian thu Logos chu mi zawng zawngin kan hre thei a, mahse Pathian awmerawh chu kan hre vek thei lo a ni.Paula'an a pianthar thu a sawi " Aw zawng a hre na-a nimahsela tumah a hmu si lo," (Tirh.9:7) a tih leh " Tin, ka thiante chuan eng chu an hmu na-a, mi betu aw erawhchu an hre lo'(Tirh.22:9) a tih leh si hi inkalh tlat in a lang thei a, mahse Paulan a sawilan duhlai tak chu,'Pathian thu benga hriatna hi Pathian aw hriatna a ni lo' tih hi a ni.
Hriatna chuan rinna a neihtir lo thei lo a. Marka 16:17-18-a kan hmuh ," Heng chhinchhiahnate hian ringtute chu a zui zel ang," a tih hi thju in kan hria(hearing) a, mahse damlo chunga kut kan nghah in an dam zel lo a ni.A chhan chu Pathian thu la inphum ru, Lalpan hun a tih hun a hman tur Rhrema a ngai thin a ni. Pathian thutiam a taka chantir hi 'Rinna thiltih'kan tih chu a ni a.Artui, Arpuiin a awp lai chuan a note hmuh chakin keu phel ta ila, arnote keu hun a la nih loh avangin engmah lovah kan chhuah dawn a ni. Chutiang chuan Lalpa hnen atanga rinna chu a hun tak a lo thleng dawn a ngai a ni.
Ramhuaiin a tihbuai Lal Isua hminga kan hnawhchhuah thin pawh hian hman a kan tihdan kha a rintlak loh fo thin a ni. Keimahni thahnemngaihna leh finna hmang a kan tih chuan kan hlawhchham fo thin.
Vawi khat chu Setanic ( Setana Pathian-a betu) pakhat luhlul deuh hi a awm a, chu mi kawchhunga ramhuai hnawhchhuah chu hna hmanhmawh thlak tak niin kan hria a. Pathian hnen a kan tawngtaina-ah chuan ka thinlungah hian 'remtih rih lohna' a awm tlat a ka hriat avangin ka buaipui duh rih lova. Ramhuaiin a tihbuai nasat em avang chuan amah pawhin hnawhchhuahsak vat a duh avangin kan riahna-ah chuan a mutpuan a rawn pu lut ta hial a. Mahse a sawt dawn rih lova hriatna ka neih avangin ka naute (counsellors) thenkhat chuan an khawngaih avangin an buaipui ta tho a. Kei erawh chuan ka mutsan daih nghe nghe a, tichuan tlai var a an buaipui pawh chuan engmah an ang chuang lo a ni.
Zan khat chu Pathian hnenah tawngtai leh in chu pa chhanchhuah hun tur chu min hriattir turin Pathian hnenah ka ngen leh ta chiam a, a chhanna ka dawn chu'zan inah' tih hi a ni a. Kan hmanrua tur chu thil mawl te anga lang a ni n nghe nghe a. Kut insuih a ding kual chungin a laiah chupa chu kan awmtir ang a,'Zan a lo thleng mek e, muang lovin bei ru,'(KHB-526) tih hla kan sa ang a, kan hah buai ngai lovin Pathianin ramhuai chu a hnawhchhuahsak dawn a ni.Chu Pathian hriattirna (Rhrema) chu a chiang em em a, chu rinna min pek avanga ring chung chuan rawngbawlna chu kan buatsaih ta a. He mi tum a Pathian hnathawh lo lang hi a ropui em em a ni.Pathianin ramhuai chu a hnawhchhuahsak mai bak ah Isua Krista chu Lal leh Chhandamtu a pawm thei turin a tanpui nghal a ( Presbyterian Kohhran Thurin No.VI-na). Tap zawih zawih in kan zai lai chuan Pathian hnenah a nun a hlan nghal nghe nghe a ni.
Ringtu thiltih ( Logos) ah hian mihring kan hah thlawn in kan insengso nasa em em thin a ( Sam 127:1). Rinna thiltih ( Rhrema) ah erawh chuan Pathianin a ropuina turin kawng a lo buatsaih fel hmasa vek thin ( Phelh ula, han kai rawh u. -Luka 19:30b). Rinna Pa, Abrahama pawh khan Pathian aw a hriat hmasak hnuah a kal chhuak a, chu a rinna chu a felna-ah ruat a ni a, hlawhtlinna a hmu ani. Nova pawh khan Pathian aw a hriat hnuah chauh rinna in lawng a tuk a, chu rinna avang chuan amah leh a chhungte zawng zawng chhandamna lawngah an chuan theih phah a nih kha.
Camping leh Crusade neih chang pawh a mi tam takin thlarau piantharna an neih lohna chhan chu rinna in Pathian an pan loh vang a ni ( Rom.8:24). Thlarau Thianghlim pawlna leh hriattirna tel lovin thiante tih vangin emaw, chhungte laka hmingthat duh vang emaw in Pathian hnenah an inhlan thin. Rawngbawltute lah in kan rawngbawlna hlawhtling anga lantir kan chak luat avangin Pathian hnathawh ngaichang lovin kan nawr chiam thin a, chuvang chuan rinna-a piangthar aiin ring chunga piangthar an awm fo thin a ni.
He rinna-a nun leh thiltihtheihna-a rawngbawl tur hian mihring finna leh remhriatna a hman tlak lohva ( Tin, in rinna chu mihring finna a innghat lovin, Pathian thiltihtheihna-a in nghat a awm theihna turin ( 1.Kor.2:4,5), Pathian a awmna nunah chauh a inghat a ni. Chuvang chuan chhandamna chang tur leh thiltihtheihna nen a rawngbawl turin Pathian chuan amah-a awm reng turin min fuih nasa em em a . 2.Kor.13:5 ah chuan, " Rinna ah chuan in awm emaw nangmahni ngei inchhin thin ula, nangmahni ngei infiah thin rawh u," tiin min hrilh nghe nghe a ni. Chuvangin 'ringtu thiltih' chu khawvel mite pawhin Isua hming a an tih ve theih, hlawkna awm lo a nih laiin 'rinna thiltih' erawh chu amaha awm reng a te chauhin an neih theih, Pathianin mal a sawm thin chu a ni.